A-ha! ... zit dat zo?A-ha! ... zit dat zo?
Het 'magere Albert Heijn' beleid
met betrekking tot genetische manipulatie van voeding.
Feiten en vragen aan AH, d.d. 25-11-2000.
Utrecht, Emmalaan 41, 3581 HP
tel. 030-254.3107 , <mk@dds.nl> , www.jma.org/gentech
versie 27-11-2000 {wijzigingen t.o.v. 25-11 zijn: tekstuele verbeteringen; een wezenlijke correctie bij vraag 9-b; toevoeging van vraag 6-b; en naschriften n.a.v. een telefonisch gesprek tussen JMA en mw. S. Hertzberger, hoofd afdeling PR ("Kwaliteit en Interne Informatie") op zaterdagmiddag 25 november.}
Nota bene: Met rechte haken [ ] staat aangegeven wanneer wij niet-letterlijk citeren; de schuingedrukte woorden zijn door JMA zo benadrukt, niet door AH. GGO = genetisch gemanipuleerd organisme.
Hoofdstuk 1.
In het lijfblad van Albert Heijn, Allerhande, nr. Maart 2000, thema "Terug naar de basis", schrijft AH het volgende over genetisch gemanipuleerde voeding (blz. 94 en verder):
"Veranderingen in de genenstructuur, en dus in de erfelijke eigenschappen, zijn niets nieuws. In de natuur gebeurt dit voortdurend, door kruisingen van verwante rassen. [...] Genetische [manipulatie] doet hetzelfde [als kwekers], met dit verschil dat de natuurlijke beperkingen van soort of ras geen rol spelen: [nu] kunnen erfelijke eigenschappen van een organisme naar ieder ander organisme worden overgebracht, ongeacht ras of soort."
Vraag 1: Weet Albert Heijn (een miljardenconcern met veel expertise) dan echt niet, dat er wel meer verschillen zijn met traditionele kruising? Dat zo'n gen er door middel van gen-bombardementen, truuks met virusdelen of electro-behandeling geforceerd ingebracht moet worden, omdat een vreemd gen van nature afgeweerd en afgebroken wordt? Dat dan de eerste generatie planten die "gemaakt" wordt voor 2/3 bestaat uit misbaksels die zo ziek zijn dat je dit met het blote oog al kunt vaststellen, en dat alle mislukkingen weggegooid worden totdat overblijven diegene waarvan we niet kunnen vaststellen dat ze niet in orde zijn? Dat we echter geen bewijs of stellige aanwijzing hebben dat deze planten wel goed in elkaar zitten? Dat we wel weten, dat de verhoudingen in chemische samenstelling van gen-soja bijvoorbeeld duidelijk verschillen met voor de manipulatie? Dat echter niemand weet hoe dit komt, ook de deskundigen niet?
(Omstreeks september 2000 heeft Landbouwuniversiteit Wageningen in opdracht van Greenpeace een rapport uitgebracht, dat concludeerde dat de kennishiaten omtrent gentech enorm zijn.)
(1.) Wist AH dit echt niet, of probeert AH de klant door mis-informatie gerust te stellen?
Hoofdstuk 2.
Op blz. 95 ("voor- en nadelen") schrijft AH:
"Verder zou genetische [manipulatie] de kans dat oogsten mislukken, kunnen verkleinen."
Vraag 2: Waarom vergeet AH bij de "Tegenstanders" te vermelden dat er juist ook heel veel bezorgdheid is, dat de kans dat oogsten mislukken juist veel groter wordt, vooral omdat de gewassen overal ter wereld gelijkvormig worden door de overheersende, centrale positie van de landbouw-chemische multinationals die de gentech-gewassen in elkaar knutselen? Als 30% van alle soja en tarwe, of straks misschien 80% uit 1 zaadfabriek afkomstig is, en er gaat iets mis, dan betekent het wel dat er een jaar lang geen oogst is. Als de strategische voedselreserve op de wereld twee weken is, kunt u wel uitrekenen wat hiervan het gevolg kan zijn! (Hongerlijden dus, zelfs in Nederland.)
Hoofdstuk 3.
AH schrijft:
"[Voorstanders] denken dat efficiënte productie prijsverlagingen tot gevolg kan hebben: [grootschalig voordeel voor de consument.]"
Vraag 3: Is Nederland's grootste kruidenier hier op de kleintjes aan het letten? Als in een brood van 3 gulden 95 voor 30ct graan verwerkt zit, en dit graan wordt, stel, 10% goedkoper geproduceerd (dat is 3ct goedkoper), gaat Albert Heijn het brood dan voor f 3,92 aan de consument verkopen? Of ... blijft AH de boer 30ct betalen? ... Of houdt AH de winst maar lekker zelf? Juist. Dag bonus!
Hoofdstuk 4.
"Zelfs in arme, onvruchtbare streken kunnen de oogsten overvloedig worden."
Vraag 4: Citeert AH nog steeds de "voorstanders", of wordt zij hier zelf "enthousiast"? Voorzichtige formuleringen als "zou misschien kunnen" zijn er niet meer bij. En toch zijn dit allemaal toekomstdromen: er is nog geen een toepassing af, nog geen bewijs geleverd. Kiest AH hier niet een beetje partij voor de "voorstanders"?
Naschrift: AH beweert heel stellig "neutraal" te zijn: zij volgen namelijk de wet van de overheid, die het heeft toegelaten. AH beweert namelijk dat de overheid neutraal is, ook al verstrekt die honderden miljoenen subsidie aan stimulering van gentech, nog voordat er een maatschappelijk debat is geweest, en ook al negeert die overheid de bezorgdheid van organiasties als Novib, Greenpeace en de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen volkomen.
AH is "neutraal", maar toch schrijft S. Hertzberger in dezelfde 'Allerhande' (mrt 2000):
"Ik zou het liefst zien dat genetische [manipulatie] directe voordelen voor onze klanten had," en: "Eten is namelijk niet alleen een kwestie van kille feiten en cijfers, maar juist iets emotioneels. Wat voor de één volkomen acceptabel is, roept bij de ander bezwaren op."
AH kiest hier dus helemaal de opstelling, dat alle bezwaren tegen gentech van ethische aard en emotioneel zijn. Daarentegen tonen tegenstanders al jaren aan dat er wel degelijk zeer veel feitelijke bezwaren zijn. Pas als deze genegeerd en verloochend blijven, komen er onze "emoties" ! Wij zijn, terecht, heel boos dat bedrijven en overheid onze wereld aan dit soort nodeloze risico's en verslechteringen blootstellen. (In India hebben al honderden boeren zelfmoord gepleegd toen zij door de machtspolitiek van de agro-chemie gedwongen werden gentech te verbouwen en daarna tot honger werden gedreven, omdat zij het jaar erop geen zaad meer konden hergebruiken en ook geen geld hadden om nieuw te kopen. De eerste indirecte dodelijke slachtoffers van dit "wondervoedsel" zijn er dus al.)
Hoofdstuk 5.
(blz. 96) "[Tegenstanders] zien een gevaar in aanplant van [insect-werende] gewassen, omdat schadelijke insecten daardoor [hiertegen immuun kunnen worden] .
Vraag 5: Wat betreft de gentech-maïs in de winkel, is eigenlijk al wel zeker dat dit gebeurt: men twist alleen nog over hoe lang het zal duren: 4 of 20 jaar. Vindt AH dit duurzaam?
Hoofdstuk 6. de Nederlandse etiket-Wet
"genetisch [gemanipuleerde] ingrediënten moeten op het etiket vermeld worden, behalve in 3 gevallen:
1. [als ze zodanig bewerkt zijn, dat ze niet meer duidelijk herkenbaar zijn, bijvoorbeeld olie, lecithine, zetmeel en gehydrolyseerd eiwit.]
2. [gentech-additieven: gebruik van enzymen is niet verplicht om te vermelden (het is wel verplicht sinds 10-4-2000 om stoffen als aroma's en vitaminen op het etiket te vermelden ... welke additieven gentech-oorsprong hebben zegt men echter nog niet te weten)
3. [als er per ongeluk gentech ingrediënten in zitten, en deze niet meer bedragen dan 1% van de betreffende ingrediënt]
Vraag 6: Weet AH niet, dat als er overal gentech verbouwd wordt, dat er dan door de kruisbestuiving vanaf buur-akkers straks niemand meer 99% onbesmette producten kan leveren, en dat de vervuilingsgraad elk jaar hoger zal worden? Zo wel, vindt AH dit niet zorgwekkend?
Vraag 6b: Een theoretisch voorbeeld: stel dat er iets mis is met een bepaald gentech ingrediënt X, waardoor dit kan leiden tot besmetting met ziekte-verwekker Z. Stel nu theoretisch, dat als men 100 kg X eet, dat er een (grote) kans is van 500 tegen 1 dat men besmet raakt (ofwel 99,8%). In dit voorbeeld zou het gentech-vrije ingredient Y, besmet zijnde met 1% X, in 100 kg dus 1 kg X bevatten. Dan is de kans op besmetting nog steeds maar liefst 6%, ofwel slechts 15 maal zo klein, terwijl men 100 maal minder ervan heeft gegeten! Dit was slechts een theoretisch voorbeeld, hopelijk zijn de risico's kleiner dan dit, maar een echte keuze bieden straks dus zelfs de biologische producten met EKO-keur niet meer! Vindt AH niettemin dat ze de consument zo goede keuze-mogelijkheid biedt?
Naschrift: op 25-11 verklaarde Albert Heijn op 2 manieren de klant keuze-vrijheid te willen bieden: (1) door verdergaande etikettering dan wettelijk verplicht, (2) door op zoek te gaan naar vervangende, ggo-vrije ingrediënten (waarbij de smaak van het produkt niet mag worden aangetast); daarnaast is er een flink "biologisch" assortiment. Het moge duidelijk zijn dat JMA dit op zich een goed streven vindt, maar ook dat wij vinden dat beide manieren in de praktijk helaas heel anders uitpakken !
Hoofdstuk 7. Let's Party:
JMA kocht AH-huismerk Partynoten. Bij de ingrediënten stond "eiwit-hydrolysaat". Wij vonden dat een beetje vaag. Wat voor eiwit, en wat voor hydrolysaat? Wij weten toevallig dat bedrijven met het proces "hydrolyse" eiwitten van gentech-ingrediënten kapot maken, zodat ze niet meer ontdekt kunnen worden, en niet op het etiket vermeld hoeven te worden.
Wij vroegen daarom, wat voor eiwit dat dan was (tel. 0800-0305). Het was soja eiwit. Nog steeds verdacht dus, want soja en maïs is vaak van genetisch gemanipuleerde herkomst!
Dus vroegen wij: "is het gentech-soja?"
AH: "Nee hoor, want dan zou het er op staan. Dat is ons beleid."
JMA: "Maar heeft u dan een bewijs, een verklaring van de fabrikant?"
AH: "Nee, maar dat is niet nodig, want ons beleid is: als het gentech is, staat het er op. Het staat er niet op, dus is het geen gentech. Dus we weten zeker dat het geen gentech is."
JMA: "Maar waarom moet dat eiwit dan gehydrolyseerd worden? Is dat om de nootjes knapperiger te maken of iets dergelijks?"
AH: "Dat is het geheim van de fabrikant, daar weten wij niets van."
From: InternetKlantenService@corp.ah.nl
Date sent: Thu, 17 Aug 2000 10:58:38 +0200
Subject: Re: eiwithydrolysaat ?
Geachte heer, mevrouw kuiper,
Bedankt voor uw e-mail. De cocktail nootjes bevatten geen gen techh soja. Bij onze huismerkproducten staat, indien dit gebruikt is, op de verpakking vermeld : "vervaardigd op basis van moderne biotechnologie."
Vraag 7: Er zit geen gentech in onze nootjes, en dat weten we omdat we het niet op de verpakking hebben gezet. Gelooft AH dit zelf nog?
Naschrift: mw. Hertzberger (AH) verklaarde, dat (ggo) eiwit-hydrolysaat vanwege het feit dat het een eiwit is wettelijk geëtiketteerd moet worden, zodat AH hier geen "non-ggo" verklaring nodig heeft: als de fabrikant zelf niet etiketteert, moet het wel automatisch "non-ggo" zijn. Dit klopt niet met onze informatie (zie boven) en zou de verklaring kunnen zijn van bovenstaande antwoorden van AH inzake de Paty-nootjes. PS. hetzelfde geldt voor tal van andere produkten, zoals bijvoorbeeld Euroshopper Vleesjus poeder.
Hoofdstuk 8. Het beleid van AH: de etikettering van AH-huismerk en Euro-shopper
(blz. 97) "...voor de consument moet duidelijk zijn of er al dan niet gebruik is gemaakt van [genetische manipulatie]. AH vindt de wettelijke regeling, met zijn vele uitzonderingen, niet ver genoeg gaan. AH is van mening, dat alle ingrediënten, die aantoonbaar genetisch [gemanipuleerd] zijn, vermeld horen te worden op het etiket. Bij de producten van AH-huismerk en Euro-shopper worden daarom alle ingrediënten die aantoonbaar ggo's [genetisch gemanipuleerde organismen] bevatten, vermeld op het etiket, zonder uitzonderingen."
Vraag 8: Dank je wel AH. Een enzym (uitzondering 2 in Hoofdstuk 6) is geen echt ingrediënt, dus dat vermelden jullie vast niet. "Aantoonbaar" (uitzondering 1, H-6) stond ook al in de wet, dus daar hebben we ook al niets aan. Blijft over: de gevallen waar per ongeluk een beetje in zit. Gaan jullie echt elk potje testen, en als er 0,0001% in zit, het etiketteren? Iedereen weet, dat die besmetting overal op gaat treden. Kansloos. AH doet dus welgeteld: PRECIES NUL KOMMA NIETS EXTRA!
Ondertussen komt AH eerst in de krant met "AH gaat gentech weren uit producten", ietsje later met "AH gaat alle gentech etiketteren", en in oktober staat AH-huismerk alvast op de "groene lijst" van Greenpeace: ... de klant tevreden, iedereen blij, en wat blijkt nu? Juist.
Vraag: Is AH nu echt haar klanten regelrecht aan het misleiden en oplichten, of zien wij iets over het hoofd?? Wij bieden graag onze excuses aan als dat zo is!
Hoofdstuk 9: het BELEID van AH ... Aha !
From: InternetKlantenService@corp.ah.nl
Date sent: Mon, 14 Aug 2000 11:13:54 +0200
Subject: Re: eiwithydrolysaat ?
[...]
STANDPUNT VAN ALBERT HEIJN TEN AANZIEN VAN GENETISCHE MODIFICATIE
[1]· Uiteraard dienen producten en ingrediënten veilig te zijn en toegelaten in de EU. De overheid, zowel in Nederland als in Europa, ziet daarop toe.
[2]· Albert Heijn wil haar klanten keuze bieden. Die keuze is slechts mogelijk als er goede informatie gegeven wordt. Daarom hecht Albert Heijn aan duidelijke informatie, bij voorkeur op het etiket.
[3]· Albert Heijn heeft in mei 1999 reeds verklaard vooruit te willen lopen op verdergaande wetgeving. Zoals bekend zullen in Europa de GMO etiketteringsregels worden aangescherpt. Dit omdat het van meer ingrediënten aantoonbaar wordt of zij al dan niet zijn vervaardigd met gentechnologie. Deze regelgeving treedt naar verwachting begin 2000 in werking.
[4]· Albert Heijn heeft inmiddels een inventarisatie uitgevoerd bij haar producenten van het Albert Heijn eigen merk en van Euroshopper producten. Die producten waar ingrediënten inzitten waarvan aantoonbaar is vastgesteld dat ze afkomstig zijn van genetisch gemodificeerde origine, of waarvan geen certificaat (de zgn. "non GMO verklaring") overlegd kan worden, worden geëtiketteerd.
[5]· Als direct gevolg van deze inventarisatie hebben alle leveranciers van huismerken en Euroshopper producten, waarvoor dit relevant is, besloten op andere ingrediënten over te stappen. Naar verwachting zal slechts een zeer beperkt aantal (±20) producten geëtiketteerd hoeven te worden.
[6]· Voor klanten die producten willen zonder genetisch gemodificeerde ingrediënten, zal Albert Heijn zich maximaal inspannen om een alternatief te bieden, hetzij via ons AH Biologisch assortiment, hetzij
via ons reguliere assortiment. Het AH Biologisch assortiment bestaat inmiddels reeds uit 140 producten en zal de komende jaren flink groeien. En zoals bekend sluit biologische landbouw GMO uit.
[7]· Om keuze aan de klant te kunnen blijven bieden zal Albert Heijn via haar nationale en internationale (branche)organisaties aandringen op het behouden van mogelijkheden voor gescheiden stromen.
Vraag 9a: (bij [1]) AH en andere bedrijven vertellen onze overheid precies wat het beleid moet zijn. Is AH nu echt van mening, dat de overheid in staat is om de veiligheid echt te waarborgen, en deze ook daadwerkelijk waarborgt?
(b) bij [4]: Vermeldt AH nu echt op alle producten met maïs of soja, waarvan de producent geen "non-gmo verklaring" kan overleggen, dat ze "genetisch gemodificeerd" zijn (ook al zijn ze dat misschien niet eens)? Toch wel vreemd, dat maar in "16 van de [vele honderden]" AH-huismerk producten, dit het geval was! Vreemd, dat bijvoorbeeld Remia tegenover de Alternatieve Konsumenten Bond (AKB) niet durft te beloven dat haar sauzen ggo-vrij zijn, maar dat het AH-huismerk, uit dezelfde ketel, dat wel zou zijn? Vindt u niet? (bron: aktielijst, Sat, 28 Oct 2000 22:19:22 +0200)
Ook eigenaardig vinden wij dat AH ons geen non-ggo verklaring voor de Partynoten kan tonen, maar wel "zeker weet" dat ze ggo-vrij zijn.
N.B. Helaas hebben wij (JMA) in de versie van 25-11 een storende fout gemaakt: in plaats van "sauzen" vermeldden wij "margarine", hetgeen niet correct was. Onze excuses voor deze storende vergissing.
Naschrift bij 9-a: AH vertelt, dat zij en andere organisaties zoals de Consumentenbond, "over de schouder van de overheid mogen meekijken". Dan moet het overheidsbeleid dus wel OK zijn.
Op onze opmerking, dat het bestuur van de Consumentenbond zeer nauwe banden heeft met Unilever, een groot voorstander van gentech, bleef het stil. (Ook zijn er dwarsverbanden tussen de Consumentenbond en Monsanto, de trans-national die de soja fabriceert die met instemming van de Consumentenbond in 1996 door de Nederlandse Regering op de markt werd toegelaten.)
Hoofdstuk 10: zoete broodjes bakken
(blz. 97) "bij producten [met gentech eiwit] zoals AH Maïs bollen [..., Sallands bruin en vele andere broodsoorten, staat duidelijk op de verpakking dat ze genetisch [gemanipuleerd] materiaal bevatten."
Vraag 10a: zijn de priegellettertjes op het geprinte etiketje nu echt "duidelijk"? Je zal maar een leesbril nodig hebben!
Vraag 10b: waarom kan AH het nog niet eens opbrengen om haar EIGEN ZELFGEBAKKEN BROOD gentech-vrij houden? Dat kan toch niet zo moeilijk zijn, om voor zo'n vers-product aan goede ingrediënten te komen?
Vraag 10c: op welke manier is gewaarborgd dat er geen gentech zit in díe broden waarop helemaal geen ingredienten staan gespecificeerd?
Vraag 10d: laat AH eens nadenken over het volgende:
De BSE crisis is nu dagelijks in het nieuws. In Engeland zijn al meer dan 100 doden en stervende mensen. Wat zijn verschillen en overeenkomsten?
overeenkomsten
· BSE: In 1993 al waarschuwde prof. Lacey voor het risico, dat de dodelijke ziekte van Creutzfeldt-Jakob veroorzaakt zou kunnen zijn door het eten van BSE-vlees. Hij werd weggehoond (want dat zou veel geld kosten, als het waar was). In 1996 pas concludeert een overheidscommissie, dat het toch waar is. Zes maanden later pas (!!!) wordt er actie ondernomen.
GGO: Prof. Lacey, en tientallen andere wetenschappers, waarschuwen nu voor soortgelijke, onbeperkt grote gevaren bij gentech in voeding (een kleine kans, maar op onmetelijke schade). Weer wordt er, door overheid en bedrijfsleven, niet tijdig geluisterd.
· Zowel bij BSE als GGO's spelen veranderde en/of anders-gevouwen eiwitten een rol. Een eiwit is een heel groot molekuul, dat bestaat uit een lange sliert aminozuren die heel specifiek gevouwen is tot een drie-dimensionaal voorwerp dat in ons lichaam specifiek werk verricht, vergelijkbaar met menselijke gereedschappen als schroevedraaier, moersleutel, waterpomptang, een sleutel om een slot open te maken. Een kleine afwijking kan het eiwit nutteloos of juist gevaarlijk maken.
verschillen
· Je kunt niet zeggen, dat het eten van de GGO-eiwitten net zo zal werken als het eten van BSE-vlees. Bij BSE is er waarschijnlijk een besmetting door een virus, dat zich in de zenuwknopen nestelt, en daar het schadelijke eiwit (een prion) continu produceert, dat vervolgens tot dodelijk hersenletsel leidt. Dit virus raak je na eenmalige besmetting niet meer kwijt; maar eventuele schadelijke ggo-eiwitten vermeerderen zich niet zelf.
Wel waarschuwen sommige wetenschappers, dat ons lichaam met die nieuwe eiwitten wellicht niet zo goed raad weet, dat het ons lichaam extra moeite kost ze af te breken, dat het wellicht ons immuun-systeem overbelast, waardoor we gevoeliger worden voor ziekten, en misschien zelfs ook kanker. Dit is niet in detail onderzocht, want volgens de Verenigde Staten is er "geen wezenlijk verschil" tussen ggo- en gewoon voedsel. Door continu gentech voedsel te eten (hetgeen wij nu doen), zou men zich dus continu aan zo'n overbelasting kunnen blootstellen.
· Wat wel een zeker feit is, en niet minder verontrustend: gentech-soja wordt bespoten met landbouwgif (RoundUp), dat schadelijk is voor de gezondheid. Toen de eerste soja ons land binnenkwam, verhoogde de Nederlandse overheid de maximum toelaatbare concentratie van dit gif (glyfosaat) met een factor 200 (!) van 0,1 naar 20 mg per kilo soja. Hoewel het spul kankerverwekkend en giftig is, zou dit "wel geen kwaad kunnen" !! JMA heeft de Regering hier sinds maart 2000 al drie maal over geïnformeerd, maar nooit reactie mogen ontvangen.
Aha ? Aha !
AH, Stop (genetische) manipulatie !
www.stopmanipulatie.nl