Johan Schenck (1660- na 1717)

Schenck1a.GIF - 110969 Bytes






De belangrijkste ontdekkingen over Johan Schenck zijn gedaan door de Duitse tandarts Karl Heinz Pauls in het begin van de jaren zestig. Hij publiceerde de resultaten van zijn onderzoek in Die Musikforschung, maar nog steeds wordt er geciteerd uit zijn encyclopedieartikel in de oude MGG.
Hieronder de letterlijke citaten uit de archieven.

archieven:


14 november 1659
Huwelijksregister Amsterdam band 684 blz. 254
Moeder Catarina Cempies (weduwe van Joannes Visscher) getrouwd met Wynants Schenck:

Wynant Schenck van Coln, out 32 jaer, ouders dood, geassist. met Claude du Hamel, woont op d'Anthonisbreedstraat & Catarina Kempjes van glabbeck int land van gülich, wede van Joanness Visscher, woonde in de hooghstraat.



3 juni 1660

Johan Schenck gedoopt in de katholieke Mozes en Aaron kerk in Amsterdam .

Wynant Wynansz[oon] Schenk Catarina Cempius
Jan [onleesbaar]
Thomas Kempius


13 april 1680
Huwelijksregister Amsterdam band 507 blz. 163

Johannes Schenck van A(msterdam), Musicant, out 23 jaren (wonende) op de Zingel, geassistert met Catrina Cempies, syn moeder, vader ziek & Geertuyd Hamel van Vianen, out 24 jaren, (wonende) in de Hartstraat, ouders doot, geassistert met Eare oom en vooget gerrit van Velvoo. (vaders consent per hoengh goed ingebracht)


7 mei 1680
Huwelijk in de Nieuwe Kerk van Amsterdam



1697 treedt Schenck in dienst bij Keurvorst Jan Willem van de Palts.

1708 studeert nog klavecimbel en basso continuo bij Joseph Paris Feckler, Kabinetsmusikdirector

22 december 1711 'Herr cammer-Rath' Schenck aanwezig bij de kroning van Keizer Karel VI in Frankfurt.




lofzangen



Govert Bidloo (librettist van Bacchus, Ceres en Venus):

Een man dooroeffend om, door toets van stem, en snaren,
De driften van de geest bevattelyk te doen varen
Ter Ziel, en Zinnen; te bewegen het gemoed
Tot droefheid, vreugde, en wat het Hert beroeren doed
Door enkel klanken, op 't verheffen, nederdalen
Het slepen, trippelen, of 't slaan der Nagtegalen
Met hikken, snikken.



voorwoord Johan Snep



Giorgio Maria Rapparini (1660-1713)
Le Portrait du Vrai Mérite dans la Personne serenissime de Monseigneur L'Electeur Palatin. Ebauché par George Marie Rapparini Et exposé le Jour de Nom de son Altesse Elect. l'an1709.

"A ces excellentes plumes il en faut ajouter une troisième choisie par Monseigneur même, et transportée de la Hollande dépuis peu, pour rendre la harmonie complette, et son concert achevé. C'est Mons. Schenck natif d'Amsterdam et de qui l'arc mélodieux en se promenant sur une viole de gambe ne réleve pas de murailles comme celui d'Amphion dévant Thebes; mais engendre la douceur et le charme par le rapport simpatique que ses cordes tendues ont avec les sens, et les organes des l'oreille attentive des auditeurs extasiés, et sur les quels comme sur autant d'Esclaves acquis à sa vertu il domine agréablement. Personne n'a touché à cet instrument avec plus de délicatesse que Lui. Cet instrument chante sous ses notes; lorseque Lui décent, et remonte de la main tous les grades des modulations d'une seule arcade légere, ou lorseque ses doigts regulièrement audacieux courent et volent, pour tout dire, de chorde en chorde avec une justesse si exacte; lorseque ils vont de touche a touche, ou de grade ou en les sautant de sorte, qu'il est capable de frapper d'étonnement quiconque pouvoit le suivre de l'oeil tout rapide qu'il est dans son mouvement; car pour le son qui est produit de l'attouchement de l'arc et de la Chorde s'il se joignent ensemble au beau milieu d'un silence non interrompu ç'en est là quelque chose de si surprenant, qu'il n'y a pas tristesse qu'on n'oublie, ni de souci qui en empeche l'attention. J'exprimeray tout cela dans le distique qui sert de revers à sa médaille.
Da fessum curis animum, tu noster Arion
Tange chelim, mulces, allicis, inde rapis.




Werken

Werken

opus 1.(1687)
"Eenige / GEZANGEN / uit de opera van / Bacchus, Ceres, en Venus./ Gesteld door/ Joan Schenk."

Voor den Autheur t' Amsterdam, by d'Erfg. Paulus Matthysz, in 't Muzyc-boeck, 1687.



Aan Me-juffrouw Catharina Elisabeth de Ruuscher:
Me-Juffrouw,
Heden beleeven wy een eeuw, in dewelke degeene, die in aansien en middelen booven anderen uitmunten, meer den naam van eenige weetenschappen, dan wel haare kenisse beminnen. Dit is een eersugtigheid, die aan goede kunsten schadelyk is: want onervarene behaalen by sulke lieden de lof en dankbaarheid, dewelke aan waardiger Meesters toekomt: ende deesen baatsugtige blussen aldus in goed Geesten geheel uit de lust en yver, die andersins gesonde Verstanden aanprikkelen mogte tot nadere ondersoekingen van 't geene sy van te vooren nooit wel begreepen hadden. Maar van uwe Eed. Braave Juffer, mag men met waarheid seggen, dat uw Verstand en kennis, soo wel in de Sang-Kunst, als in de handeling van 't Clavier en de Viool di Gamba, gevoegd synde by het ryp en deftig Oordeel, 't geen uwe Ed. veld in alle saaken de Musicale Oeffeninge betreffende, verdienen niet alleen de verwonderinge van eenige gemeene Liefhebbers, maar den roem ende d'achtinge van de grootste Meesters in onse Kunst. Ik kan my dienvolgens versekerd houden, dat het aan uwe Eed. behaagen sal, dat ik dese nieuwe Gesangen by my gesteld synde ten gebruike van onse Duitse Opera, die wy d'eerstemaal op het Amsterdamse Schou-Tooneel vertoont hebben aan uwe Eed. voor alle anderen opdrgaage ; als dewelke seekerlyk soodanige Begaafdheeden overvloediglyk besitt, die qualyk-gesinde sullen afschrikken, om onregtvaardige Vonissen uit te spreeken, soo wel tot naadeel van het Werk, als van den Vinder en Maaker van het selve. Dese Gunst-bewysinge, die ik my van uwe Eeds. zeedigeKunst-Liefde belooven derf, sal een eindeloose verpligtinge zyn, dat ik alle vlyd aanwende, om te blyven,

Verstandige en Voorname Juffer,
Uwe Eeds.
Onderdaanigsten Dienaar
Joan Schenk



opus 2 (1688)

Titelpagina

"Aan d'Eedele en Groot-agtbare Heeren de Hr en Mr Jakob Boreel, Hoofd-Officier, als mede de Hr en Mr Nicolaas Witsen , regerend Burgermeester van de wyt-beroemde koopstadt Amstelredamme, liefhebberen en Begunstigers der ooveraangenaame Sang en Speel-Konst, worden dese uytgevondene Tyd en Konst-Oeffeningen met onderdaanige en pligtschuldige toegenegenheid opgedragen door haar Eed' Groot'agtb' ootmoedigsten dienaar Joan Schenk. MDCLXXXVIII. Opera seconda"



opus 3 (1692)
Il Giardino Armonico consistente in diverse sonate a due Violini, Viola di Gamba e Basso Continuo. Opera Terza, Dal Signor Giovanni Schenk offerte dalle stesso Le Signore Giorgio van Hamstede, Lorenzo Eppenhof, Antonio Rutgerz. Suoi Riueriti Padroni. Amedeo Le Chevalier, Amsterdam 1692. Unicum in de bibliotheek van de Sing-Akademie zu Berlin. (vijftig jaar zoek geweest, lees meer over de herontdekking op www.oudemuziek.nl)



opus 4(1694)
C. van Eekes Konincklyke harpliederen, Verciert met Hondert en Vyftig nieuwe Arien. Névens een Konstig Prae- en Postludium. Gecomponeerd door den wydberoemde Muzicyn Joan Schenk. Opera quarta, Geschikt om te konnen zingen of spélen, met een of twee stemmen, als ook met, of zonder Violen, en Basso Continuo, In V partyen. Gedrukt voor den Auteur, worden ook verkogt by Erfgenámen van J. Lescailje, tot Amsterdam op de Vygendam.

"Verder droegen wy goede zorge, om het muzyk zoo gemakkelyk te láten máken, dat gemeene liefhebbers, 't zelve zonder groote moeite, wel zouden konnen leeren. Wy lieten't ook, ten dienste der geoeffende in blas'- of snaar-instrumenten, op de ordinaire G- of Speelsleutel stellen. Gelykwe dat (tot voltoojinge) déden schikken in vyf partyen: namentlyk; de bôvenstem, zang-bass', basso-continuo en twee Viólen, en déden alles daar heen rigten, dat men de de bôvenstem, alleen, zoude konnen zingen of spélen, en ook met de Zang-bass' en Basso continuo het zy dan of met of zonder de viólen. De bôvenstem is op haar zelven altyd goed, zonder d'andere partyen, behalven in het prae- en post-ludium, daar moeten alle de partyen te zamen en by malkander, in ordere haar werk doen, gelyk in alle recitativen of t'Zamenspráken, gemeenlyk geschied."

Tabel van Verklaringe der Konst-woorden "Waar op aanstonds, alle mogelyke vlyt wierd aangewend, om daar toe een heel goed meester te vinden, die, voor eerst, door verscheiden werken, zoo voor het zingen, als om te spélen, van hem gemaakt in't ligt gebragt, kláre proeven en blyken, van genoegzame bekwaamheid, hadde gegéven, die ook by groote en kleine meesters, daar voor bekend was. En die daarenboven de Hollandsche spraak voor zyn moeders taal gebruikte. Wan 't is zéker, dat die géne, die op d'eene of d'ander taal, goed Muzyk zal máken, niet alleen de zelve wel diende te vertaan, maar ook wel te spréken, op dat hy de kragt van sillaben en woorden, en alzoo, den zin, de béter zoude konnen uit-drukken. En hier toe vonden wy geen bekwámer, als den beroemden Muzicyn, Joan Schenk, wiens konstige werken alleen, de bescherminge van haar Meesters eere aanbevolen zy."




opus 5 (1697)
Hooglied Salomons
Zang-Wyze op M: Gargons Uitbreiding over't Hooglied Salomons.
Door Joan Schenk, Kamer-musiçien en Commesaris van syn Ceurvorstelyke Doorluchtigheid van de Palts &c, &c, &c, Vyfde Werk.
Mattheus Gargon, Dienaar Jezu Christi tot Nuland en Geffen, Predicant en Rector te Vlissingen

"Gelukkig troffen wy den wydberoemden Heer Schenk aan, die door syn onvergelyke Musyk-kunde, en zielroerende snaren, geen geringe agting, en eer-ampten verdient heeft by den Doorlugtigsten Vorst van den Palts."
Latere druk: Amsterdam, By Salomon Schouten, Boekverkooper, in de St. Luciensteeg, 1724.

"In't Hooglied zoud ik veel te veranderen hebben, maar door dien ik dat voortreflyk lied Zangs-wyze heb uitgebreid, en zo haast de wydvermaarde Herr Schenck dat op aangename en gevoeglyke wyzen gebragt heeft, U.E. zal mededeilen, heb ik hier niets daar in willen veranderen."



opus 6 (1698)
Scherzi Musicali per la Viola da Gamba con Basso Continuo ad libitum/ da Giovanni Schenk, Opera sesta. A Amsterdam Ches Estienne Roger Marchand Libraire . -
Scherzi Musicali per la Viola da Gamba con Basso Continuo ad Libitum Dedicati Alla Serenissima Altezza Eletorale Giovanni Guglielmo / Per la Gratia di Dio Conte Palatino del Rheno. Arcitesoriere & Elettore del Sacre Rom. Imperio, Duca di Baviera, Guilers, Cleves, e Berghes. Co: di Veldents, Sponheim, della Marca, Ravensberg, & Moers, Signore die Ravenstein & & & Dal suo Devotissimo Servo Giovanni Schenck / Musico di Camera, Commissario & Cameriere di Sua Altezza Elettorale. Opera Sesta."


opus 7(1699)
Suonate a Violino e Violone o Cimbalo, Consacrate A Illustrissimo Signore Ionas Witsen, Secretario della Citta di Amsterdam. Da Giovanni Schenck, Musico di Camera Commissario e Cameriere di S.A.E. Principe Palatino del Rheno. Opera 7ma

Illustrissimo Signore! Sono Costretto di dedicarle un opera la quale per essere si tenue non deve aquisitare il minnimo lustro dal merito de Vstra Sro Imo gia che da se Stessa non deve aspettarlo. Essendo stata fatta in fretta per principianti, e non per essere data al Publico al di cui giuditionon stante il Stampatore Contro moi genio vuole espuonerla. non Sara questa dedicatione nuova a Va Sa Ia gia che la feci. Sono alcuni anni quando era nascosta. Sotti gli caratteri di una semplice penna, il favore con il quale fu riceuuta in quel tempo, mi fa Sperare che questa publica dedicatione non le Sara discara; Servendo principalmente per dimostrare a tutto il mondo la mia riconoscenza a gli molti favorin riceuuti da V.I.S. in molti riscontri e che sono con ogni ossequio di V.S. Illustrissima Humillisimo & obligatissimo Servitore Giovanni Schenck.




opus 8 (1702)

Le Nymphe di Rheno / per due Viole di Gamba sole / Dedicate Alla Serenissima Altezza Eletorale da / Giovanni Guglielmo / Per la Gratia di Dio Conte Palatino del Rheno. Arcitesoriere & Elettore del Sacre Rom. Imperio, Duca di Baviera, Guilers, Cleves, e Berghes. Co: di Veldents, Sponheim, della Marca, Ravensberg, & Moers, Signore die Ravenstein & & & Dal suo Devotissimo Servo Giovanni Schenck / Musico di Camera, Commissario & Cameriere di Sua Serenissma Elettorale./ Opera Ottava / A Amsterdam chez Estienne Roger Marchand libraire


opus 9 (1704)

l'Echo du Danube / Six Sonates, Dont les deux premieres sont a une Viole de Gambe et une Basse Continüe; Les deux suivantes a une Viole de Gambe et une Basse Continüe ad Libitum, Et les deux dernieres a une Viole de Gambe seule, / Dedié a Son Excelllence, Monsieur le Baron de Diamantstein, Conseiller intime, Grand Chambellan, Grand Fauconnier et Surintendant de la Musique de Son Altesse Electoralle Palatine &c / Par Jean Schenck, Commissaire, homme de Chambre et Musisien de la Chambre de S. A. Electoralle Palatine,? Oeuvre IXe



Österreichischen Nationalbibliothek Wien Ms nr. 16598
Sonate 1,2,3,6 = opus 9. nr. 2,3,1, 5 Sonate 4 deels = op.9 nr.6, Sonate 5 is unicum

Sacra Real Maestà. Dai Lampi, dai fragori, dai Tuoni di fiamme diluvanti, dè con cavi brunti, dei Globi volanti ri suegli aba la mia Musa vienne à cantar de l'Eroiche gesta di Vstra Sac: Real: Msta. Le Gloriose vittorie: Mà, se sogno non è, pare a Lei di sentire tra'l Modular tributarie cadenz, La cadute dell' atterrate mura ancora, onde sbigottita da le minaccie d'un Acquilla fulminante, mentre cerca vicouero nel Tempio di vostra Gloria, ecco all' Alloro dell'August:mo suo Apollo de la divota Cetra, L'umile il Plettro in voto appende. Di vra Sacra Real M.sta umilmo e Div:mo Ser:vo Gioanni Schenck.




opus 10 (ca. 1710)
Les Fantaisies Bisarres de la Goutte, contenant XII sonades pour un Viole de Gambe seule avec la Basse Continue, ou avec un autre Viole de Gambe ou Théorbe. Dediées à Son Altesse Serenissime Monseigneur Le Prince Joseph, Charles, Emauel, Auguste, Compte Palatin du Rhyn de Sulzbach; Chevalier de l'Ordre de St. Hubert & Colonel d'un regiment d'infanterie de S.A.E. Palatine &c. &c. &c. par son trez Humble et trez obeissant Serviteur Jean Schenck, Conseiller de la Chambre des Finances, Commissaire Receveur de la lincence, Homme de Chambre & Musicien de la Chambre de Son Altesse Serenissime Monseigneur l'Electeur Palatin. Dixieme Ouvrage. A Amsterdam Aux depens d'Estienne Roger & Le Cene Libraire. No 22

catalogus Le Cene 1737: Giov. Schenk Musico di Camera di S.A.E .P. opera decima, les Bifareries dela goûte, contenant douze Sonate à une Baffe de viole & baffe continue. f.7.0



Het portret van Johan Schenck is een mezzotint van Peter Schenk (1660 - 1718/19), die overigens geen familie van de gambist was zoals Pauls aantoonde. Hij vestigde onder andere de aandacht op het verschil in spelling van de naam op één en hetzelfde blad. Toch blijven er nog vragen over omtrent het portret zelf en ook over de kunstenaar en zijn voorbeelden.
Er zijn namelijk nog twee portretten van gambisten die in directe relatie staan tot het Schenck-portret.
Het ene is een latere gravure die als kopie kan worden beschouwd.

Gambist naar Peter Schenk

Een schilderij dat toegeschreven wordt aan Casper of Constantin Netscher heeft in grote lijnen dezelfde inhoud. Sommigen menen de muziek van Marin Marais te herkennen in de noten die zijn afgebeeld.

Netscher: gambist

In dat geval zou Peter Schenk zijn mezzotint hebben gebaseerd op dit schilderij. Dit is in ieder geval vaker gebeurd, zoals te zien aan zijn kopie van de muziekles van Casper Netscher.

De muziekles

Hiervan maakte Peter Schenk waarschijnlijk op bestelling een mezzotint.

Schenk: De muziekles


Als we de gezichten van de vermeende Marais en Schenck vergelijken, is het niet ondenkbaar dat het om dezelfde persoon gaat.


Hoofd van Johan Schenck


Een andere vraag is de mysterieuze verdwijning van de 7e snaar in het portret van Schenck. Er is duidelijk een stemknop weggewerkt.

stemknop

Ook lijkt er eerst aan de rechter kant een snaar meer te hebben gezeten. Was deze 7e snaar wel op het voorbeeld van Netscher, maar niet niet gewenst door Schenck zelf en daarom verwijderd? In mezzotint is dat goed mogelijk.

verdwenen snaar





Karl Heinz Pauls,‘Der kurpfälzische Kammermusikus Johannes Schenck, Die Musikforschung 15 (1962), pp. 157-171.
‘Ergänzungen zur Biographie des kurpfälzischen Kammermusikers Johannes Schenck,’ Die Musikforschung 19 (1966), pp. 288-289.