HelpDisk ©

Over (para)medische onderwerpen

Conditietraining bij Ziekte

Inhoud:

Natuurlijk komt dan de vraag: "Maar wat is conditie in dit verband, het lopen van een marathon? Dat zal ik toch nooit kunnen".
Heel goed mogelijk dat zoiets inderdaad nooit meer binnen de mogelijkheden zal horen (waarbij ik wel op moet merken dat jongetje met cystic fibrosis die door de dokter met zijn 8e jaar was "opgegeven" en dat de New Yorker marathon liep met 16jr).
Maar daar gaat het ook niet om. Het gaat hierom: wat is het verband tussen levenskwaliteit en conditie?
Er zijn honderd-en-één definities van "conditie" maar ik wil het hier maar even pragmatisch houden en conditie zolang gelijk stellen aan "inspanningstolerantie" in het ADL. Anders gezegd: het vermogen om je in te spannen zodat je de dingen kunt doen die je wilt doen.
Bij conditietraining gaat het dus het verleggen van de grenzen van wat je kan. En dat is bij ziekte of invaliditeit niet anders.
Het trainen tot aan je grenzen voor die paar meter, voor dat kwartiertje méér. Dat vereist net zo goed een trainingsplan en doorzettingsvermogen!

Veel mensen vergeten dat het verband tussen "conditie" en "de kwaliteit van leven" niet rechtlijnig is. Dat verband dat verloopt in trapjes. Een voorbeeldje om dat duidelijk te maken.
Stel, jouw conditie loopt langzaam terug doordat je bijvoorbeeld een aandoening aan jouw longen hebt. En stel dat je daardoor elke week 25 meter minder ver kunt lopen. Als dan de supermarkt op 200 meter van jouw huis ligt dan is het verschil in levens kwaliteit niet zo groot in de week dat je gestaag terug zakt van 250 naar 225 meter. Maar de volgende week merk je dat je alleen nog in je goeie dagen de supermarkt fatsoenlijk haalt. En nog één week later blijk je ineens afhankelijk van de dagindeling van anderen omdat je hun moet vragen om jouw boodschappen te doen.

.. . . . . . . . . . kwaliteit. . . . . . .. |--. . . . . . . . . . . . .| . \ . . . . . . . . . . .. |. . \ . . . . . . . . . . . . .| . . .-----. . . . . . . . .. |. . . . . . \ . . . . . . . . . .| . . . . . . \ . . . . . . . .. |. . . . . . . .-----. . . . . . . .| . . . . . . . . . . \ . . . . .. |. . . . . . . . . . . \ . . . . . . .| . . . . . . . . . . . .-----. . . .. |. . . . . . . . . . . . . . . \ . . .| . . . . . . . . . . . . . . . \ . .. |. . . . . . . . . . . . . . . . .-- . .| . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. |____________________________________ . . . dalende conditie. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .

het verband tussen levenskwaliteit en gestaag dalende conditie

Het vermogen om jezelf in te spannen heeft dus een aantal bouwstenen die als de tandwieltjes van een klokwerk in elkaar grijpen. Één tandwieltje dat trager werkt door ziekte of dat stomweg versleten is en het laatste tandwieltje loopt langzamer en met minder vermogen.

Even in het kort: je maakt een beweging omdat spieren zich aanspannen (liefst zonder nodeloze spanning) Spieren hebben de energie om aan te spannen aan omdat zij brandstoffen (glucose) en zuurstof aan elkaar koppelen. Meer spieren is alleen maar meer kracht als er ook voldoende zuurstof en brandstof naartoe komt. Zuurstof en brandstof worden allebei door het bloed getransporteerd naar de spieren. Dus aan stilstaand bloed hebben we niks, dat moet circuleren. Dus als de bloedvaten verstopt zijn of het stroomt niet lekker door omdat het hart niet goed kan pompen, dan kunnen al die spieren ook niks beginnen. De brandstof voor de spieren (en ook de bouwstoffen voor het maken van nieuwe spiercellen en het onderhoud van bestaande) wordt uit het voedsel gehaald in onze darmen. En in de longen wordt de zuurstof uit de lucht gehaald en in het bloed gebracht.

Als we zo op een rijtje zien hoe conditie, spieren, hart plus bloedvaten, longen en voedingmet elkaar samen hangen dan zal duidelijk zijn dat je ook allemaal aandacht moet geven als je bezig gaat om te gaan trainen voor een zo groot mogelijke levenskwaliteit met jouw ziekte.

In dit verband wil ik dat niet te diep op in gaan. Maar ik hoop wel dat duidelijk is dat je niet te veel moet eten want alles wat je niet gebruikt dat zet je om in vet. Één van "mijn" patiëntes is, doordat zij is gaan trainen, bijna 55 kilo afgevallen. Moet je jezelf voorstellen wat voor verschil dat maakt als je probeert om de bus nog te halen. Achteraf, zei ze, is het alsof ik de hele dag mijn jonge zusje op mijn nek liep mee te zeulen. "Twee maal lichaamsgewicht op één stel spieren."

Spieren worden alleen maar sterker doordat je ze traint. Trainen wil zeggen dat je regelmatig (zeg maar dagelijks) gericht inspant en gericht uitrust van de inspanning. Over het algemeen geldt: kies als trainingsvorm die bewegingsvorm die je voor jouw levenskwaliteit het beste kunt gebruiken. Als je verder wilt lopen, ga dan niet fietsen maar doe looptraining. Maar als je boodschappen wilt gaan/blijven doen op de fiets dan is een hometrainer geen slecht idee.
Als je de bus wilt leren halen dan is intervaltraining op z'n plaats (steeds meer of steeds langere "sprintjes" trekken, al lopend bijkomen en weer, en weer).
Maar de meeste mensen zullen toch gewoon verder willen lopen zodat duurtraining op z'n plaats is.
En bij duurtraining gaat het juist niet om sprintjes maar juist om gelijkmatige overgangen en het dan steeds langer laten duren. De meest gemaakte fout is dat mensen gelijk proberen om te gaan rennen ofzo. Niet doen. Geleidelijke overgangen. Als je te hard van start gaat dan ben je al "af" voordat je aan duurtraining toe bent gekomen.
En zeker wanneer je we ook nog een beetje mee hoopt af te vallen dan moet je toch echt proberen om (opgeteld) toch zeker 40 minuten per dag te trainen.

Dit is de mooie term voor uitputting. En dat is iets waar vaak onvoldoende aandacht aan wordt besteedt in dit soort training. "Normaal heb ik nauwelijks de conditie om de dag door te komen maar nu ga ik, naast wat ik normaal doe, ook nog eens trainen, zodat ik meer zal kunnen"... Klinkt niet zo logisch hè?
Maar ik zou ze niet graag de kost geven, die dat zo aanpakken...
"Fatigue" of "uitputting" dat moet je heel serieus nemen. Je moet er niet bang voor zijn maar je kan er niet doorheen banjeren.
Je kan er eigenlijk vanuitgaan dat je energie moet krijgen van training. Als je merkt dat je zo'n twee uur na de training nog steeds vermoeid-en-rillerig bent dan heb je het waarschijnlijk te dol gemaakt. Je mag wel moe zijn maar het moet een vermoeidheid zijn die "goed voelt", waar je jezelf (misschien ondanks de spier vermoeidheid die er nog wat is van de training) toch "energieker" of "wakkerder" door voelt.

Spieren kunnen alleen hun optimale kracht gebruiken als ze niet worden gehinderd door nodeloze spanning.
Leer jezelf te ontspannen. En let op: áán de grens is goed, eroverhéén is niet goed.
Het is een heel algemeen principe: grenzen kan je op hun elasticiteit onderzoeken door ertegenaan te duwen. Maar als je verder perst dan scheurt het. En omdat herstel van scheurtjes altijd gaat met litteken weefsel is het eindresultaat dat het wat strakker is geworden. Zoals een elastiek uiteindelijk natuurlijk krapper wordt als je er een knoopje in moest leggen waar het geknapt was.

In de conditietraining van de sport kan in onderdelen van seconden worden uitgedrukt hoe lang iemand over een precies gemeten afstand doet. Maar bij een training als (chronisch) zieke werkt dat niet zo. Het is bijna altijd zo dat de ene dag niet gelijk de andere dag is. En dan moetje dus ook niet trainen alsof dat wel zo is. Dan heb je een goeie kans om ofwel over je grens te gaan, ofwel niet aan je grens toe te komen. Dat betekent dat je tijdens jouw conditietraining als zieke veel (véél!) beter op jouw lijf zal moeten leren letten dan bv. een gewone sporter (grappig is, dat je dit weer terug ziet komen bij de echte topsport waar ook tot de grens gegaan wordt).

Ik wens je veel trainingsplezier

Hans West

---

H. West is van oorsprong fysiotherapeut
met ruime ervaring in de training van hart-
en long-patiënten.