Wanneer mensen spreken over stress dan gaat het er bijna altijd over dat de levenservaringen te intensief, te veel, te hard of te langdurig zijn geweest. Maar ook de andere kant van het spectrum kan een rol spelen in het ontstaan van stress.

Wanneer mensen te weinig uitdaging hebben en te weinig prikkels om bezig te zijn met dingen dan kan dat een belangrijke, maar niet altijd zo duidelijk herkenbare, vorm van stress zijn.

Ook de oude Grieken kenden de verveling. Dat werd toendertijd natuurlijk anders genoemd maar "Acedia" was "de verzaking van de liefde voor de God en de schepping" en bijgevolg is verveling dan ook één van de zeven hoofdzonden geworden voor christenen.
Daar zullen zij er destijds ook wel klachten door hebben ontwikkeld. We mogen immers veronderstellen dat die verzaking van de liefde voor de God en de schepping zo genoemd werd omdat de mensen die dergelijke zonden begingen ook voor hun wandaden werden bestraft door de goden.
Tegenwoordig zouden we die straf waarschijnlijk aanduiden met stressklachten.

Stress ontstaat niet alleen wanneer wij te véél prikkels meemaken. Stress kan óók ontstaan wanneer er te weinig prikkels zijn of wanneer deze prikkels te eenzijdig zijn.
We kunnen dat al herkennen als we bekijken wat ons brein begint te doen wanneer wij het helemaal afsluiten voor prikkels van buitenaf. Mensen zich gedurende langere tijd hebben laten opsluiten in een tank waarin geen licht en geen geluid door kan dringen die gaan op een gegeven moment toch lichtpatronen zien, zij gaan soms geluiden of zelfs muziek en/of stemmen horen. Blijkbaar verdedigt ons brein zich tegen de stilte door zelf een invulling te maken.
Je zou kunnen zeggen dat wij als mensen een zekere 'prikkelhonger' (of misschien soms meer 'informatiehonger') hebben. Als wij in ons leven onvoldoende geprikkeld worden, of dus te eenzijdig geprikkeld worden, dan wordt deze prikkelhonger onvoldoende 'gevoed'. Er ontstaat gespannenheid en onrust.

We zien dat dan ook bij mensen die bijvoorbeeld hun werk hebben verloren of die door het bereiken van hun pensioengerechtigde leeftijd. Doordat de werkzaamheden wegvallen, vallen ook vaak de sociale contacten weg voor iemand. Soms vallen er ook een aantal financiële mogelijkheden weg om jezelf bezig te houden. Er is in één keer een hoop vrije tijd maar er is niet de mogelijkheid ook iets interessants te doen met die vrijgekomen tijd.
Zeker wanneer mensen plotseling zijn ontslagen of wanneer een bedrijf over de kop is gegaan dan kan ook de wrok nog maken dat mensen niet in staat zijn om nieuwe invullingen te vinden voor al die vrije tijd.
Maar soms zijn het niet alleen de dingen die buiten onze eigen invloed zijn ontstaan. Het kan ook een gevolg zijn van onze eigen keuzen in ons leven en dat maakt het soms nog lastiger om het te (h)erkennen. Bijvoorbeeld zelfgekozen ouderschap wil nog wel eens voor een prikkelarmoede zorgen voor de opvoeder. Nee, niet persé in de eerste periode. Maar later als alles weer een beetje begint te lopen. Ingewikkeld omdat je dan met de dubbele moraal zit dat je tegenwoordig natuurlijk redelijk bewust aan kinderen bent begonnen dus dat je dat dan ook maar leuk moet vinden.

We zouden dus kunnen zeggen dat prikkelarmoede of een gebrek aan uitdagingen zorgt voor stress.
Daarbij geldt natuurlijk hetzelfde als voor een overdaad aan prikkels. Voor de één is een spannend leven met allerhande actie en kink en veel werk een uitdaging. De volgende heeft echt spanning genoeg door een leven met vier dagen werk en de avonden op de bank... Mensen verschillen.
Voor de één voelt het verlies van zijn werk als een prikkelarmoede, voor een ander geeft dat juist voldoende rust om het hoofd boven water te houden.

Vooropgesteld: ik wil hier geen moraliserend vingertje schudden en ik heb op zich helemaal niets tegen seks, drugs, computers, games Het kan ook voorkomen dat er een zekere 'spirituele leegte' is. Niet om hier zweverige prietpraat te gaan verkopen maar voor veel mensen is een zekere aandacht voor zingeving en "het grote verband" een belangrijke basis voor de invulling van hun leven. Het geeft een soort van kapstok waaraan zij hun levenservaringen kunnen ophangen en waarmee zij het belang van hun handelingen kunnen sorteren. Doordat zij het gevoel hebben doelloos te leven gaan zij steeds harder op zoek naar een invulling voor hun bestaan en gaan vinden die bijvoorbeeld in verslavingen aan geestverruimende middelen. Het kan ook dat mensen zichzelf af gaan leiden door zich enorm te storten op materie, workaholisme of op lustbeleving. Zo zie je nog wel eens dat uiteindelijk een seksverslaving stoelt op een emotionele leegte of spirituele zinloosheid die als het ware overschreeuwd wordt door lustbeleving.

Het is vaak niet zo moeilijk om verveling te herkennen bij anderen.
Mensen die zich vervelen gaan bij voorbeeld:

• ijsberen, piekeren, stressklachten ontwikkelen
• de het gevoel van leegte verdoven met nicotine-, alcohol- of druggebruik of versuffing
• zij gaan sexen, winkelen, TV-kijken, WWWsurfen, computergames spelen
• zij gaan bezig met pseudospirituele stromingen of geestverruimende middelen
• zij gaan bezig met hun hobbies (creativiteit), lezen, sport
• zij gaan werken (al-dan-niet betaald) of studeren,
• zij zoeken naar zingeving in politiek engagement of geven bewuste aandacht aan de spirituele kant van hun leven

Het wordt waarschijnlijk al duidelijk?

Andere mensen kiezen voor het verdoven van het lege gevoel. Letterlijk chemisch verdoven middels het gebruik van middelen of door jezelf te versuffen met simpele herhalingen als een soort van zelfhypnose. Veel gokverslaafden zeggen bijvoorbeeld heel duidelijk "Het gaat mij niet om het winnen van geld. Ik stop het er zo weer in. Maar die gokkast geeft mij een soort rust." En als ik naar sommige soaps kijk dan denk ik dat zij als belangrijkste functie hebben dat de kijker door de stomme herhaling van beelden het brein van de 'kijker' in de uit-stand zetten.